วิถีชีวิตและความเชื่อ

เจ้าหลวงคำแดง เรื่องราวที่เล่าขานสืบต่อกันมาเป็นอมตะคู่ดอยเชียงดาวและผู้คนในอำเภอเชียงดาว คงจะไม่มีตำนานใดเทียบเทียม ตำนานแห่งเจ้าหลวงคำแดงและถ้ำเชียงดาว ซึ่งร้อยเรียงผสมผสานกับความเชื่อของคนท้องถิ่นได้อย่างลงตัว

ตำนานเจ้าหลวงคำแดงถูกถ่ายทอดออกมาหลายเรื่องราวด้วยกัน แม้จะมีความต่างในรายละเอียด ทว่าหากพิจารณาให้ถึงแก่นแล้ว เจ้าหลวงคำแดงก็เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์แห่งขุนเขา เป็นดังเจ้าแห่งภูตผีทั้งหลาย เป็นที่เคารพ สักการะของชาวเหนือ อย่างไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และถ้ำเชียงดาวซึ่งเชื่อกันว่าเป็นเมืองเทวาของเจ้าหลวงคำแดง ตั้งอยู่ด้านหน้าของดอยหลวงเชียงดาว เป็นขุนเขาที่ชาวเชียงใหม่นับถือว่าศักดิ์สิทธิ์ เชื่อกันว่าเป็นที่สิงสถิตของผีเมืองเชียงใหม่ทุกองค์ตั้งแต่ก่อนพญาเม็งรายสร้างเมืองเชียงใหม่ ผีเมืองเชียงใหม่เป็นประธานใหญ่กว่าผีเมืองทั้งหมด

มีเรื่องเล่าว่าทุกวันพระผีทุกผีในเมืองเชียงใหม่จะต้องไปร่วมเฝ้าและประชุมที่ดอยหลวงเชียงดาว ภายในถ้ำเชียงดาวจะมีโถงขนาดใหญ่ที่เชื่อว่าเป็นห้องประชุม ในวันนั้นผีจะไม่เข้ามาหลอกหลอนชาวบ้าน นอกจากนี้ยังมีเรื่องเล่าอีกว่า ผีเมืองที่ดอยเชียงดาวได้เก็บข้าวจากชาวนาทุกคนที่วางไว้เซ่นไหว้พระแม่โพสพและเป็นค่าน้ำหัวนา ซึ่งจะนำข้าวไปวางไว้ที่หัวนาก่อนที่ชาวจะนำข้าวมาใส่ในยุ้งฉาง ข้าวเหล่านี้ผีดอยจะนำมากิน แล้วจะเหลือเพียงเปลือกหรือแกลบไว้ ซึ่งจะนำแกลบไปไว้ในถ้ำแห่งหนึ่งไม่ไกลจากดอยเชียงดาว ชื่อว่า ถ้ำแกลบ

ความศักดิ์สิทธิ์ของดอยหลวงเชียงดาวมิเพียงแต่ชาวบ้านจะเล่าลือสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคนเท่านั้น หากพระสงฆ์ในเขตล้านนาก็ยังได้แต่งและคัดลอกคัมภีร์ใบลานชื่อ ตำนานถ้ำเชียงดาว ไว้หลายสำนวน ทั้งที่พบในเชียงใหม่และเมืองอื่นๆ ที่ห่างไกลออกไป เช่นเมืองน่าน เป็นต้น

ดังนั้น ตำนานเจ้าหลวงคำแดงคือความเชื่อที่มีอยู่คู่เมืองเชียงดาวนานมาแล้ว และยังคงตราตรึงอยู่ในวิถีชีวิตของคนท้องถิ่นต่อไปชั่วกาลนาน

วิถีชีวิตของชาวเมืองเชียงดาวได้รักษาวัฒนธรรม ประเพณี อันดีงามของท้องถิ่นไว้ได้เป็นอย่างดี เฉกเช่นเดียวกับพื้นที่อื่นๆ ในภาคเหนือ ยังมีการรับประทานข้าวเหนียว พูดภาษาของคนเมืองเหนือ และยังมีการเรียนการสอนอักษรพื้นเมืองของชาวล้านนาด้วย ความเป็นอยู่ต่างๆ ก็ยังเป็นลักษณะของชาวพื้นเมืองทั่วๆ ไป

ประเพณีที่สำคัญและปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอของชาวเมืองเชียงดาว

ประเพณีรดน้ำดำหัว จะมีในช่วงเทศกาลสงกรานต์ หรือ ปี๋ใหม่เมือง ระหว่างวันที่ 13-15 เมษายน ของทุกปี เป็นประเพณีอันดีงามที่ชาวเหนือถือปฏิบัติกันมา ซึ่งมีการรดน้ำดำหัวผู้สูงอายุที่ตนเคารพนับถือ กระทั่งคนทั่วไป โดยเฉพาะหนุ่มสาวจะรดน้ำกันอย่างสนุกสนาน

การรดน้ำดำหัวถือเป็นการขอขมาอภัยซึ่งกันและกัน ซึ่งในปีเก่าที่ผ่านมาอาจได้ล่วงเกินด้วย กาย วาจา ใจ ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ทั้งตั้งใจและไม่ได้ตั้งใจ ในวันปี๋ใหม่เมืองนี้จะเป็นโอกาสอันดีในการแสดงความรู้สึกดีๆ ต่อกันของชาวเหนือ

ประเพณีเดือนยี่เป็ง หรือที่คนส่วนใหญ่รู้จักกันในชื่อประเพณีลอยกระทง ตรงกับวันเพ็ญเดือน 12 ของทุกปี เพื่อเป็นการคารวะและขออภัยแก่พระแม่คงคา ชาวเมืองเชียงดาวจะทำบุญตักบาตร และฟังเทศน์กันในตอนเช้า พอยำค่ำจะมีการลอยกระทงที่แม่น้ำปิง บางครั้งชาวบ้านจะรวมกลุ่มจัดทำกระทงขนาดใหญ่ ประดับประดาอย่างสวยงามแห่ประกวดกันแล้วนำไปลอยลงแม่น้ำปิง

ประเพณีเปรตพลี (เป๋ตะพลี) หรือประเพณีเดือน 12 เหนือ ซึ่งตรงกับวันเพ็ญเดือน 10 ของทุกปี โดยชาวเมืองเชียงดาวจะอุทิศส่วนกุศลให้แก่ญาติมิตรผู้ล่วงลับ โดยจะทำบุญถวายเครื่องไทยทานและฟังเทศน์ 1 กัณฑ์ ชื่อว่า “ กัณฑ์เปรตพลี” มีจุดประสงค์ว่าในช่วงวันเพ็ญเดือน 10 พระผู้เป็นเจ้าจะเปิดโลกทั้งสาม ให้สัตว์โลกทั้งหลายได้ใช้ชีวิตของตนตามอัธยาศัย ฉะนั้นญาติพี่น้องของผู้ล่วงลับ จึงจัดงานทำบุญอุทิศส่วนกุศลครั้งใหญ่ไปให้ญาติของตน

ดังนั้นความศรัทธา ของชาวเมืองเชียงดาวยังผูกพันอยู่กับการนับถือผีสาง เทวดา ที่สำคัญคือ เจ้าหลวงคำแดง สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่ดอยเชียงดาว พร้อมๆ ไปกับการนับถือศาสนาพุทธ ทั้งนี้การนับถือสิ่งเหนือธรรมชาติที่ไม่สามารถพิสูจน์ได้ แต่ก็มิควรลบหลู่นี้ เป็นการนับถือสืบต่อกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษของแต่ละคน และบางคนถือว่าสมัยปู่ย่า ตายาย ของคนนับถือกันอย่างไรก็ต้องนับถือตามอย่างนั้น เชื่อว่าหากได้ผีสางเทวดาเข้าทรงเจ้า ตามปู่ย่า ตายายแล้วจะทำให้อยู่สุขสบาย ไม่เจ็บไข้ได้ป่วย ชีวิตจะประสบแต่ความเจริญรุ่งเรือง